SAPOS 90M kolejna przygoda.... cz.2

    Chciałbym zaprezentować dalszą część informacji na temat urządzania SAPOS 90M. Trafiło do mnie urządzenie zupełnie martwe z bezpiecznikiem 5A zamiast 250mA. Przyznam szczerze, że zaczęło mnie mocno to niepokoić... Jako pierwsze usunąłem filtr sieciowy, który to bywa przeważnie źródłem tego typu problemu z bezpiecznikiem. Niestety, nie pomogło i bezpiecznik 250mA uległ natychmiastowemu przepaleniu. Zatem problem obstawiałem z samym zasilaczem, który wyciągnąłem z obudowy i podłączyłem sam zasilacz na krótko. Okazało się, że dioda od napięcia -12V nie świeci się.

    Przy podłączeniu na krótko należy nadmienić, że aby uruchomić sam zasilacz, należy oprócz podłączenia przewodów zasilania na krótko przez dodatkowy bezpiecznik lub żarówkę min. 100W włączoną szeregowo, koniecznie utworzyć 3 przewodami połączenie między płytkami zasilacza: punkt GND, +5V i -5V, tak aby płytka PSU-2-I M-156E miała te napięcia konieczne do prawidłowej pracy. Szczegóły pracy zasilacza opisałem we wcześniejszym poście na temat SAPOSA.

https://wmpolon.blogspot.com/2024/05/sapos-90m-naprawa.html 

Należy połączyć piny wg. poniższej instrukcji:

Płytka  PSU-2-II M-156E Pin 2 (+5V) , Pin 20 (-5V), Pin32 (GND)

Płytka  PSU-2-I M-156E Pin 1 (+5V), Pin 19 (-5V), Pin32 (GND)

    Czynności te wykonałem i przeszedłem do pomiarów napięcia -12V. Okazało się, że napięcie występuje, lecz ma wartość -20V! A dioda wskazująca to napięcie uległa, z oczywistych względów, przepaleniu. Jako że napięcie to jest otrzymywane za pomocą stabilizatora 7912 ze źródła 27V z przetwornicy płytki nr 2, wiadomym było, że stabilizator uległ uszkodzeniu. Po jego wymianie otrzymałem prawidłowe napięcie -12V, a pozostałe napięcia były prawidłowe. Została do wymiany sama dioda

     Niestety, nie mogłem znaleźć dokładnie takiej samej diody, więc zastosowałem po prostu współczesną czerwoną diodę. Jak widać, zarówno jasność, jak i barwa odbiegają od oryginału. Jako że podczas normalnej eksploatacji diody te nie są widoczne, gdyż znajdują się w środku obudowy, nie było konieczne, aby wszystkie świeciły idealnie tak samo.

   Po przeprowadzonej naprawie, umieszczeniu zasilacza wewnątrz SAPOSA i podpięciu sondy EPP, urządzenie uruchomiło się i zaczęło normalnie pokazywać promieniowanie gamma tła na poziomie 12 µR/h, czyli 0,12 µSv/h.

   Sapos 90M zawiera, oprócz zasilacza, 4 wymienne moduły: CPU, TCC, IOI, UAO, które przedstawiłem na poniższych zdjęciach.

Płytka CPU – centralny układ mikroprocesora, czyli procesor wraz z pamięciami EPROM oraz interfejsem klawiatury i wyświetlacza LED

Układy znajdujące się na tej płytce: 

U1: MCY 7880 (CEMI) – 8-bitowy mikroprocesor (serce systemu).

Zamienniki: Intel 8080A, AMD AM9080A, NEC µPD8080A, KR580VM80A (ZSRR).

U2: UCY 74S428 (CEMI) – Kontroler systemu i dwukierunkowy bufor szyny danych.

Zamienniki: Intel 8228, Intel 8238, KR580VA88 (ZSRR).

U3: UCY 74S424 (CEMI) – Generator dwufazowego sygnału zegarowego dla procesora.

Zamienniki: Intel 8224, KR580GF24 (ZSRR).

U4: UCY 8279 (CEMI) – Programowalny kontroler klawiatury i wyświetlacza LED.

Zamienniki: Intel 8279, AMD AM8279, KR580VV79 (ZSRR).

U5, U6: 2716 – Pamięć EPROM o pojemności 2 KB każda (łącznie 4 KB na firmware).

Zamienniki: Intel 2716, TMS2516, Motorola MCM2716, K573RF2 (ZSRR).

U7, U8: UCY 74S405 (CEMI) – Szybki dekoder binarny 1 z 8 stosowany do wyboru banków pamięci i I/O.

Zamienniki: Intel 8205, 74S138, 74LS138.

U9, U10: UCY 7114 / 2114 – Statyczna pamięć RAM (SRAM) o organizacji 1024x4 bity (łącznie 1 KB pamięci operacyjnej).

Zamienniki: Intel 2114, AMD AM2114, TMS4045, K541RU2 (ZSRR).

U11: UCY 7400 (CEMI) – Cztery dwuwejściowe bramki logiczne NAND (logika pomocnicza).

Zamienniki: 7400, 74LS00, 74S00, K155LA3 (ZSRR).

U12: MHB 5902 (TESLA) – Niskoprądowa, statyczna pamięć CMOS RAM (256x4 bity) podtrzymywana bateryjnie.

Zamienniki: Harris HM-6561.

Awers

Rewers

Przenikanie

    Płytka TCC - time clock and counter czyli moduł zegara czasu astronomicznego oraz trzech liczników impulsów

Układy znajdujące się na tej płytce: 

U1, U2: M5L8253P-5 (Mitsubishi) – 3-kanałowy programowalny licznik czasowy / timer.

Zamienniki: Intel P8253, Intel D8253, NEC µPD8253C-5, KR580VI53 (ZSRR), Intel 82C54 (wersja CMOS).

U3: μPD8255AC-5 / 8517E5 (NEC) – Programowalny równoległy interfejs peryferyjny (rozszerzenie portów I/O).

Zamienniki: Intel P8255A, Intel D8255A, Toshiba TMP8255AP-5, KR580VV55A (ZSRR), Harris CS82C55A (wersja CMOS).

U4, U6: 8216PC / P8216 (Intel) – 4-bitowy dwukierunkowy bufor magistrali danych (Tri-state).

Zamienniki: NEC µPB8216C, AMD P8216, MHS T8216, KR580VA86 (ZSRR).

U5: UCY74001 / 74001 (CEMI) – Poczwórna dwuwejściowa bramka logiczna NAND.

Zamienniki: UCY7400 (CEMI), SN7400N (Texas Instruments), 74LS00 (wersja energooszczędna), K155LA3 (ZSRR).

U7: 74035 (CEMI) – Sześciokrotny bufor/driver nieodwracający z otwartym kolektorem.

Zamienniki: Signetics SN7435N, Texas Instruments SN7435N, 74LS35, K155LP9 (ZSRR).

U8: MC1204 (CEMI) – Czterofunkcyjny, wieloukładowy system zegarowy LSI (technologia p-MOS/CMOS), realizujący pomiar czasu z multipleksowanym wyjściem na wyświetlacz.

Zamienniki: MC1204A (wersja energooszczędna o niższym napięciu zasilania), MC1201N (funkcjonalny odpowiednik o zbliżonej strukturze). Brak bezpośrednich odpowiedników 1:1

 

Awers

Rewers

Przenikanie

    Płytka IOI - input - output and interrupt czyli układ interfejsu zapewniający współpracę z urządzeniami peryferyjnymi tj. z rejestratorem analogowym i cyfrowym oraz z mikroprocesorem  i sondą EPP. Na tej płytce znajduje się licznik zliczający impulsy z sondy EPP

Układy znajdujące się na tej płytce:

U1: Intel 8259A (widoczny odpowiednik NEC D8259AC-2) – Programowalny kontroler przerwań.

Zamienniki: Intel 8259A, AMD AM8259A, KR580VN59 (ZSRR).

U2, U3: M5L8253P-5 (Mitsubishi) – Programowalny układ licznikowy/czasowy (3 niezależne timery 16-bitowe).

Zamienniki: Intel 8253, Intel 8253-5, KR580VI53 (ZSRR).

U4: KP580BB51A (ZSRR) – Układ uniwersalnego nadajnika/odbiornika szeregowego (USART) do komunikacji np. przez RS-232.

Zamienniki: Intel 8251A, Intel 8251, AMD AM8251, Sab8251.

U5, U15: UCY 75107 (CEMI) – Podwójny odbiornik linii komunikacyjnej.

Zamienniki: SN75107, DS75107, MC75107.

U6: UCY 75110 (CEMI) – Podwójny nadajnik linii komunikacyjnej z wyjściem prądowym.

Zamienniki: SN75110, DS75110, MC75110.

U7, U8, U9: MCY 74035 (CEMI) – 4-bitowy uniwersalny rejestr przesuwny w technologii CMOS.

Zamienniki: CD4035B, CD4035, HEF4035, HCF4035.

U10: UCY 7404 (CEMI) – Sześć odwracaczy (bramek logicznych NOT).

Zamienniki: 7404, 74LS04, 74S04, K155LN1 (ZSRR).

U11: UCY 7411 (CEMI) – Trzy trzywejściowe bramki logiczne AND.

Zamienniki: 7411, 74LS11, 74S11, K155LI3 (ZSRR).

U12: UCY 4001 (CEMI) – Cztery dwuwejściowe bramki logiczne NOR.

Zamienniki: CD4001B, CD4001, HEF4001.

U13: MC1723CP (Motorola) – Precyzyjny, regulowany stabilizator napięcia.

Zamienniki: LM723CN, µA723PC, MAA723 (Tesla), UL7223 (CEMI).

U14: UCY 7741 (CEMI) – Uniwersalny wzmacniacz operacyjny.

Zamienniki: µA741, LM741, NE5541, K140UD7 (ZSRR).

Awers

Rewers

Przenikanie

    Płytka OAU - overflow alarm unit moduł alarmu akustycznego do sygnalizacji dźwiękowej przekroczenia poziomu progu alarmu

Awers

Rewers

Opis złączy 64 pinowych Eltra Piny 32 A i 32 B, który sporządziłem na zasadzie tzw. Inżynierii wstecznej, za pomocą multimetru ustawionego na zakresie testowania ciągłości obwodu. Podłączałem się z jednej strony do konkretnego pinu złącza, a następnie drugą sondą sprawdzałem do której nóżki danego układu jest on przyłączony. Następnie z not katalogowych sprawdziłem jak dana nóżka układu funkcjonuje i zapisałem wartości przy danym pinie oraz jaką pełni funkcje. Tym samym otrzymałem tzw. mapę połączeń, którą przedstawiłem w formie tabelarycznej poniżej.

 

Pin nr.	Rząd A (Sygnał i połączenia kart)	Rząd B (Sygnał i połączenia kart)
1	+5V: Zdublowana linia zasilania głównego.	+5V: Zdublowana linia zasilania głównego.
2	BATERIA 3.6V: Zasilanie awaryjne / podtrzymanie pamięci (TCC, CPU).	WYJŚCIE GA: Linia sygnału wyjściowego (IOI).
3	A1: Magistrala adresowa – bit 1 (TCC, CPU, IOI).	A0: Magistrala adresowa – bit 0 / najmłodszy (TCC, CPU, IOI).
4	DEKODER O3: Sygnał wyboru / sterowania (CPU).	CS / DEKODER O4: Linia selekcji układu (TCC CS U4 i U6, CPU).
5	DEKODER O6: Sygnał logiczny sterujący (CPU, IOI).	CS / DEKODER O5: Wybór układów liczników i sumy (TCC, CPU, IOI).
6	CS / DEKODER O2: Selekcja głównego licznika (TCC CS U1, CPU).	CS / DEKODER O1: Wybór portów równoległych (TCC CS U2, CPU).
7	CS / DEKODER O0: Selekcja głównego licznika (TCC  CS U4, CPU).	CS / DEKODER O7: Zdublowana linia wyboru portów (TCC CS U3, CPU).
8	Połączenie nieaktywne (X)	Połączenie nieaktywne (X)
9	ZASILANIE -12V: Szyna napięcia ujemnego (TCC).	ZASILANIE -12V: Szyna napięcia ujemnego (TCC).
10	Połączenie nieaktywne (X)	Połączenie nieaktywne (X)
11	CS / DEKODER O6: Wybór kontrolera przerwań (CPU, IOI CS U1 ).	CS / DEKODER O3: Wybór licznika pomocniczego (CPU, IOI  CS U2).
12	Połączenie nieaktywne (X)	WYJŚCIE BUFORA D: Linia wyjściowa otwartego kolektora (IOI).
13	CS / DEKODER O7: Logika wyboru i bramkowania (CPU, IOI CS U3).	Połączenie nieaktywne (X)
14	SONDA EPP: Wyjście z detektora – para różnicowa 2, linia A (IOI).	SONDA EPP: Wyjście z detektora – para różnicowa 2, linia B (IOI).
15	SONDA EPP: Wyjście z detektora – para różnicowa 1, linia B (IOI).	SONDA EPP: Wyjście z detektora – para różnicowa 1, linia A (IOI).
16	Połączenie nieaktywne (X)	STEROWANIE ALARMEM: Wyjście załączania syreny alarmowej (IOI).
17	Połączenie nieaktywne (X)	Połączenie nieaktywne (X)
18	Połączenie nieaktywne (X)	PRZERWANIE IR2: Wejście żądania przerwania (IOI).
19	ZASILANIE -5V: Szyna napięcia ujemnego logiki (TCC, IOI).	ZASILANIE -5V: Napięcie podłoża procesora (CPU).
20	D0: Magistrala danych – bit 0 / najmłodszy (TCC, CPU, IOI).	D1: Magistrala danych – bit 1 (TCC, CPU, IOI).
21	D2: Magistrala danych – bit 2 (TCC, CPU, IOI).	D3: Magistrala danych – bit 3 (TCC, CPU, IOI).
22	D4: Magistrala danych – bit 4 (TCC, CPU, IOI).	D5: Magistrala danych – bit 5 (TCC, CPU, IOI).
23	D6: Magistrala danych – bit 6 (TCC, CPU, IOI).	D7: Magistrala danych – bit 7 / najstarszy (TCC, CPU, IOI).
24	WR / MEMW: Cyfrowy sygnał zapisu danych i pamięci (TCC, CPU, IOI).	RD / MEMR: Cyfrowy sygnał odczytu danych i pamięci (TCC, CPU, IOI).
25	+12V: Zasilanie obwodów operacyjnych (TCC, CPU, IOI).	+12V: Zasilanie obwodów operacyjnych (TCC, CPU, IOI).
26	INT OUT / IR1: Linia głównych przerwań licznikowych (TCC, CPU, IOI).	INTA: Sygnał potwierdzenia przerwania (CPU, IOI).
27	Połączenie nieaktywne (X)	ZEGAR F2 / INT: Taktowanie procesora i żądanie przerw (CPU, IOI).
28	Połączenie nieaktywne (X)	Połączenie nieaktywne (X)
29	PRZERWANIE IR3: Wyjście impulsów z licznika (TCC, IOI).	Połączenie nieaktywne (X)
30	PRZERWANIE IR6: Wyjście impulsów z licznika (TCC, IOI).	PRZERWANIE IR2: Wyjście impulsów z licznika (TCC, IOI).
31	RESET: Główna linia zerowania i startu systemu (TCC, CPU, IOI).	CLK: Zegar systemowy i taktowanie peryferii (TCC, CPU, IOI).
32	GND: Masa główna całego urządzenia.	GND: Masa główna całego urządzenia.

  Dziękuję za uwagę, zapewne temat Saposa 90M będzie jeszcze nie raz poruszany na moim blogu. 

    Ostatni update: 30.07.2026r.